chapter-note-beforechapterchapter-note-afterhadith-numberhadith-arabichadith-assamesehadith-note
وَقَوْلِ اللهِ تَعَالَى : {وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُبًا فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى ، أَوْ عَلَى سَفَرٍ ، أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ ، أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}. وَقَوْلِهِ جَلَّ ذِكْرُهُ : {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَقْرَبُوا الصَّلاَةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَى حَتَّى تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ ، وَلاَ جُنُبًا إِلاَّ عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّى تَغْتَسِلُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى ، أَوْ عَلَى سَفَرٍ ، أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ ، أَوْ لاَمَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا}
     এই প্ৰসঙ্গত আল্লাহ তা‘আলাৰ বাণী, “আৰু যদি তোমালোকে জুনুবী অৱস্থাত থাকা তেনেহ’লে বিশেষভাৱে পৱিত্ৰতা অৰ্জন কৰা। যদি তোমালোকে অসুস্থ হোৱা অথবা ভ্ৰমণত থাকা অথবা তোমালোকৰ কোনোবাই মল-মুত্ৰ ত্যাগ কৰি আহে নাইবা স্ত্ৰীৰ লগত সহবাস কৰে আৰু (পৱিত্ৰ হ’বলৈ) পানী নোপোৱা তেন্তে পৱিত্ৰ মাটিৰ দ্বাৰা তায়াম্মুম কৰিবা। আল্লাহে তোমালোকৰ ওপৰত কোনো ধৰণৰ সংকীৰ্ণতা কৰিব নিবিচাৰে; বৰং তেখেতে তোমালোকক পৱিত্ৰ কৰিব বিচাৰে আৰু তোমালোকৰ ওপৰত তেখেতৰ নিয়ামত সম্পূৰ্ণ কৰিব বিচাৰে, যাতে তোমালোকে কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰা”। (আল-মায়িদাহ-৬)।
     আল্লাহ তা‘আলাই আৰু কৈছেঃ- “হে মুমিনসকল! তোমালোকে নিচাগ্ৰস্ত অৱস্থাত মুখেৰে যি কোৱা তাক নজনালৈকে ছালাতৰ নিকটৱৰ্তী নহ’বা, আৰু জুনুবী (অপৱিত্ৰ) অৱস্থাতো নহয় যেতিয়ালৈকে তোমালোকে গোছল নকৰা, কিন্তু মুছাফিৰ হ’লে সেইটো সুকীয়া কথা; আৰু যদি তোমালোকে অসুস্থ হোৱা অথবা ভ্ৰমণত থকা নাইবা তোমালোকৰ কোনোবাই শৌচাগাৰৰ পৰা অহাৰ পিছত অথবা তোমালোকে নাৰী সম্ভোগ কৰাৰ পিছত পানী নোপোৱা তেন্তে পৱিত্ৰ মাটিৰ দ্বাৰা তায়াম্মুম কৰিবা, এতেকে তোমালোকে নিজৰ মুখমণ্ডল আৰু হাত মছেহ কৰা; নিশ্চয় আল্লাহ পাপ মোচনকাৰী, ক্ষমাশীল”। (আন-নিছাঃ ৪৩)
পৰিচ্ছেদ: ১, গোছলৰ আগত অজু কৰা।# হাদীছ - 248حَدَّثَنَا عَبْدُ اللهِ بْنُ يُوسُفَ قَالَ : أَخْبَرَنَا مَالِكٌ ، عَنْ هِشَامٍ عُرْوَةَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم: أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الْجَنَابَةِ بَدَأَ فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ كَمَا يَتَوَضَّأُ لِلصَّلاَةِ ثُمَّ يُدْخِلُ أَصَابِعَهُ فِي الْمَاءِ فَيُخَلِّلُ بِهَا أُصُولَ شَعَرِهِ ثُمَّ يَصُبُّ عَلَى رَأْسِهِ ثَلاَثَ غُرَفٍ بِيَدَيْهِ ثُمَّ يُفِيضُ الْمَاءَ عَلَى جِلْدِهِ كُلِّهِ.... আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বৰ্ণিত যে, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে যেতিয়া জুনুবী অৱস্থাৰ গোছল কৰিছিল, তেতিয়া প্ৰথমে তেখেতৰ হাত দুখন ধুই লৈছিল। তাৰ পিছত ছালাতৰ অজুৰ দৰে অজু কৰিছিল। তাৰ পিছত তেখেতৰ আঙুলিবিলাক পানীত ডুবাই লৈ চুলিৰ গুৰি খিলাল কৰিছিল। তাৰ পিছত উভয় হাতেৰে তেখেতে তিনি অঞ্জলি পানী মূৰত ঢালিছিল। তাৰ পিছত গোটেই শৰীৰত পানী ঢালি দিছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছসমূহঃ ২৬২, ২৭২; মুছলিম ৩/৯, হাদীছ নং ৩১৬, আহমদ ২৫৭০৪) (আ.প্ৰ. ২৪১, ই.ফা. ২৪৬)
# হাদীছ - 249- حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ: تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وُضُوءَهُ لِلصَّلاَةِ غَيْرَ رِجْلَيْهِ، وَغَسَلَ فَرْجَهُ، وَمَا أَصَابَهُ مِنَ الأَذَى، ثُمَّ أَفَاضَ عَلَيْهِ الْمَاءَ، ثُمَّ نَحَّى رِجْلَيْهِ فَغَسَلَهُمَا، هَذِهِ غُسْلُهُ مِنَ الْجَنَابَةِ‏.... মাইমুনাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বৰ্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কেৱল ভৰি দুখন নোধোৱাকৈ ছালাতৰ অজুৰ দৰে অজু কৰিলে, তেখেতৰ লজ্জাস্থান আৰু যিবোৰ স্থানত ঘৃণনীয় বস্তু লাগিছিল সেইখিনি ধুই ললে। তাৰ পিছত গোটেই শৰীৰত পানী ঢালি দিলে। তাৰ পিছত সেই স্থানৰ পৰা অলপ আঁতৰি গৈ দুয়োখন ভৰি ধুলে। এইটোৱে আছিল তেখেতৰ জানাবাতৰ গোছল।
(সংশ্লিষ্ট হাদীছসমূহঃ ২৫৭, ২৫৯, ২৬০, ২৬৬, ২৭৪, ২৭৬, ২৮১; মুছলিম ৩/৯, হাদীছ নং ৩১৭, আহমদ ২৬৮৬১) (আ.প্ৰ. ২৪২, ই.ফা. ২৪৭)
পৰিচ্ছেদ: ২, স্বামী-স্ত্ৰীয়ে একেলগে গোছল কৰা।# হাদীছ - 250-حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍقَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ مِنْ قَدَحٍ يُقَالُ لَهُ الْفَرَقُ‏.‏... ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বৰ্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ ‘মই আৰু নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে একেই পাত্ৰৰ পৰা (পানী লৈ) গোছল কৰিছিলো। সেই পাত্ৰটোক ফাৰাক্ব বোলা হয়’।
(সংশ্লিষ্ট হাদীছসমূহঃ ২৬১, ২৬৩, ২৭৩, ২৯৯, ৫৯৫৬, ৭৩৩৯; মুছলিম ৩/১০, হাদীছ নং ৩১৯, আহমদ ২৫৮৯৪) (আ.প্ৰ. ২৪৩, ই.ফা. ২৪৮)
পৰিচ্ছেদ: ৩, এক ছা’ বা অনুৰূপ পাত্ৰৰ পানীৰে গোছল কৰা।# হাদীছ - 251- حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، يَقُولُ دَخَلْتُ أَنَا وَأَخُو عَائِشَةَ عَلَى عَائِشَةَ فَسَأَلَهَا أَخُوهَا عَنْ غُسْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَعَتْ بِإِنَاءٍ نَحْوًا مِنْ صَاعٍ، فَاغْتَسَلَتْ وَأَفَاضَتْ عَلَى رَأْسِهَا، وَبَيْنَنَا وَبَيْنَهَا حِجَابٌ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ قَالَ يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ وَبَهْزٌ وَالْجُدِّيُّ عَنْ شُعْبَةَ قَدْرِ صَاعٍ‏.‏... আবূ ছালামা (ৰাহিমাহুল্লাহ)-ৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ “মই আৰু ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ ভায়েক ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ ওচৰলৈ গ’লো। তেখেতৰ ভায়েকে তেখেতক নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ গোছল সম্পর্কে প্ৰশ্ন কৰিলে। তেখেতে প্রায় এক ছা’ (প্ৰায় তিনি লিটাৰ)- পৰিমাণৰ এটা পাত্র অনাই ললে। তাৰ পিছত তেখেতে গোছল কৰিলে আৰু নিজৰ মূৰৰ ওপৰত পানী ঢালিলে। তেতিয়া আমাৰ আৰু তেখেতৰ মাজত পর্দা আছিল”।
আবূ ‘আব্দুল্লাহ [বুখাৰী (ৰাহিমাহুল্লাহে)] কৈছে যে, ইয়াযীদ ইবনু হাৰূন (ৰাহিমাহুল্লাহ), বাহয আৰু জুদ্দী (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ শ্বু’বা (ৰাহিমাহুল্লাহ)-ৰ পৰা نَحْوًا مِنْ صَاعٍ ৰ পৰিবর্তে قَدْرِ صَاعٍ (এক ছা’ পৰিমাণ)-ৰ কথা বর্ণনা কৰিছে। (মুছলিম ৩/১০, হাদীছ নং ৩২০) (আ.প্ৰ. ২৪৪, ই.ফা. ২৪৯)
# হাদীছ - 252حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ، أَنَّهُ كَانَ عِنْدَ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ هُوَ وَأَبُوهُ، وَعِنْدَهُ قَوْمٌ فَسَأَلُوهُ عَنِ الْغُسْلِ،‏.‏ فَقَالَ يَكْفِيكَ صَاعٌ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مَا يَكْفِينِي‏.‏ فَقَالَ جَابِرٌ كَانَ يَكْفِي مَنْ هُوَ أَوْفَى مِنْكَ شَعَرًا، وَخَيْرٌ مِنْكَ، ثُمَّ أَمَّنَا فِي ثَوْبٍ‏.‏... আবূ জা‘ফৰ (ৰাহিমাহুল্লাহ)-ৰ পৰা বর্ণিত, তেখেত আৰু তেখেতৰ পিতৃ, জাবিৰ ইবনু ‘আব্দিল্লাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ ওচৰত আছিল। তাত আৰু কিছুমান লোক আছিল। তেওঁলোকে তেখেতক গোছল সম্পর্কে প্ৰশ্ন কৰিলে। তেখেতে ক’লে, এক ছা’ তোমাৰ কাৰণে যথেষ্ট। তেতিয়া এজন ব্যক্তিয়ে কৈ উঠিলঃ মোৰ বাবে সেয়া যথেষ্ট নহয়। জাবিৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে ক’লেঃ যাৰ মূৰত তোমাতকৈ অধিক চুলি আছিল আৰু তোমাতকৈ যিজন উত্তম আছিল (অর্থাৎ ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম) তেখেতৰ বাবে দেখোন এই পৰিমাণেই যথেষ্ট আছিল। ইয়াৰ পিছত তেখেতে [জাবিৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে] এখন কাপোৰ (পিন্ধি) আমাৰ ইমামতি কৰিলে। (সংশ্লিষ্ট হাদীছসমূহঃ ২৫৫, ২৫৬; মুছলিম ৩/১১, হাদীছ নং ৩২৯, আহমদ ১৫০৪১) (আ.প্ৰ. ২৪৫, ই.ফা. ২৫০)
# হাদীছ - 253حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَمَيْمُونَةَ كَانَا يَغْتَسِلاَنِ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ كَانَ ابْنُ عُيَيْنَةَ يَقُولُ أَخِيرًا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ مَيْمُونَةَ، وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى أَبُو نُعَيْمٍ‏.‏... ইবনু ‘আব্বাছ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে বর্ণনা কৰিছে যে, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম আৰু মায়মূনাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাই একেই পাত্রৰ পানীৰ দ্বাৰা গোছল কৰিছিল।
     আবূ ‘আব্দুল্লাহ (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ কৈছে, ইবনু ‘উয়ায়নাহ (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ তেখেতৰ শেষ জীৱনত ইবনু আব্বাছ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ যোগেদি মায়মূনাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা এইটো বর্ণনা কৰিছে। এতেকে আবূ নু’আয়ম (ৰাহিমাহুল্লাহ)-ৰ বর্ণনাই সঠিক। (মুছলিম ৩/১০, হাদীছ নং ৩২২, আহমদ ২৬৮৬) (আ.প্ৰ. ২৪৬, ই.ফা. ২৫১)
পৰিচ্ছেদ: ৪, মূৰত তিনিবাৰ পানী ঢালি লোৱা।# হাদীছ - 254حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ صُرَدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي جُبَيْرُ بْنُ مُطْعِمٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏ "‏أَمَّا أَنَا فَأُفِيضُ عَلَى رَأْسِي ثَلاَثًا‏"‏‏.‏ وَأَشَارَ بِيَدَيْهِ كِلْتَيْهِمَا‏.‏... যুবাইৰ ইবনু মুত‘ইম ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছে, আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ ‘মই তিনিবাৰ মোৰ মূৰত পানী ঢালো’। এইবুলি কৈ তেখেতে উভয় হাতৰ দ্বাৰা ইঙ্গিত কৰিলে। (মুছলিম ৩/১১, হাদীছ নং ৩২৭, আহমদ ১৬৭৪৯, ১৬৭৮০) (আ.প্ৰ. ২৪৭, ই.ফা. ২৫২)
# হাদীছ - 255حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مِخْوَلِ بْنِ رَاشِدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُفْرِغُ عَلَى رَأْسِهِ ثَلاَثًا‏.‏... জাবিৰ ইবনু ‘আব্দিল্লাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছে যে, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে নিজৰ মূৰত তিনিবাৰ পানী ঢালিছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৫৪) (আ.প্ৰ. ২৪৮, ই.ফা. ২৫৩)
# হাদীছ - 256دَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرُ بْنُ يَحْيَى بْنِ سَامٍ، حَدَّثَنِي أَبُو جَعْفَرٍ، قَالَ قَالَ لِي جَابِرٌ أَتَانِي ابْنُ عَمِّكَ يُعَرِّضُ بِالْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ قَالَ كَيْفَ الْغُسْلُ مِنَ الْجَنَابَةِ فَقُلْتُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ ثَلاَثَةَ أَكُفٍّ وَيُفِيضُهَا عَلَى رَأْسِهِ، ثُمَّ يُفِيضُ عَلَى سَائِرِ جَسَدِهِ‏.‏ فَقَالَ لِي الْحَسَنُ إِنِّي رَجُلٌ كَثِيرُ الشَّعَرِ‏.‏ فَقُلْتُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَكْثَرَ مِنْكَ شَعَرًا‏.‏‏‏... আবূ জা‘ফৰ (ৰাহিমাহুল্লাহ)-ৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ মোক জাবিৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে কৈছে, মোৰ ওচৰলৈ তোমাৰ খুৰাৰ লৰা (ভাই) অর্থাৎ হাছান ইবনু মুহাম্মদ ইবনু হানাফিয়্যা আহিছিল। তেওঁ আহি সুধিলে, জানাবাতৰ [সহবাস কৰাৰ পিছত অথবা স্বপ্নদোষ হোৱাৰ পিছত কৰা)] গোছল কেনেকৈ কৰে? মই ক’লো, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে তিনি আঁজলি পানী লৈছিল আৰু তেখেতৰ মূৰৰ ওপৰত ঢালি দিছিল। তাৰ পিছত নিজৰ গোটেই শৰীৰত পানী বোৱাই দিছিল। তেতিয়া হাছানে মোক ক’লে, মোৰ মূৰৰ চুলি খুব বেছি। মই তেওঁক ক’লো, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ চুলি তোমাতকৈ বেছি ঘন আছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৫২) (আ.প্ৰ. ২৪৯, ই.ফা. ২৫৪)
পৰিচ্ছেদ: ৫, গোছলত এবাৰ পানী ঢালি লোৱা।# হাদীছ - 257حَدَّثَنَا مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَتْ مَيْمُونَةُ وَضَعْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَاءً لِلْغُسْلِ، فَغَسَلَ يَدَيْهِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا، ثُمَّ أَفْرَغَ عَلَى شِمَالِهِ فَغَسَلَ مَذَاكِيرَهُ، ثُمَّ مَسَحَ يَدَهُ بِالأَرْضِ، ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ، ثُمَّ أَفَاضَ عَلَى جَسَدِهِ، ثُمَّ تَحَوَّلَ مِنْ مَكَانِهِ فَغَسَلَ قَدَمَيْهِ.‏... ইবনু ‘আব্বাছ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছে, মায়মূনাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাই কৈছেঃ ‘মই নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ বাবে গোছলৰ পানী ৰাখি থৈছিলো। তেখেতে নিজৰ হাত দুবাৰ বা তিনিবাৰ ধুই লৈছিল। তাৰ পিছত বাওঁহাতত পানী লৈ নিজৰ লজ্জাস্থান ধুই লৈছিল। তাৰ পিছত তেখেতে মাটিত হাত ঘঁহি পৰিষ্কাৰ কৰিছিল। তাৰ পিছত কুলি কৰিছিল আৰু নাকত পানী দিছিল, তেখেতৰ মুখমণ্ডল আৰু দুই হাত ধুইছিল। ইয়াৰ পিছত গোটেই শৰীৰত পানী ঢালিছিল। তাৰ পিছত অলপ আঁতৰি গৈ দুয়োখন ভৰি ধুই লৈছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৪৯) (আ.প্ৰ. ২৫০, ই.ফা. ২৫৫)
পৰিচ্ছেদঃ ৬, গোছলত হিলাব (উটনীৰ গাখীৰ খিৰোৱা পাত্ৰ) বা সুগন্ধি ব্যৱহাৰ কৰা।# হাদীছ - 258حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم صلى الله عليه وسلم صلى الله عليه وسلم صلى الله عليه وسلم صلى الله عليه وسلم إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الْجَنَابَةِ دَعَا بِشَىْءٍ نَحْوَ الْحِلاَبِ، فَأَخَذَ بِكَفِّهِ، فَبَدَأَ بِشِقِّ رَأْسِهِ الأَيْمَنِ ثُمَّ الأَيْسَرِ، فَقَالَ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ‏.‏‏... ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বৰ্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে যেতিয়া জানাবাতৰ [সহবাস কৰাৰ পিছত অথবা স্বপ্নদোষ হোৱাৰ পিছত] গোছল কৰিছিল, তেতিয়া হিলাব (উটনীৰ গাখীৰ খিৰোৱা পাত্ৰ।)ৰ দৰে এখন পাত্ৰ বিচাৰি লৈছিল। তাৰ পিছত এক আঁজলি পানী লৈ প্রথমে মূৰৰ সোঁফালে আৰু পিছত বাওঁফালে ধুইছিল। তাৰ পাছত দুহাতেৰে মূৰত পানী ঢালিছিল। (মুছলিম ৩/৯, হাদীছ নং ৩১৮) (আ.প্ৰ. ২৫১, ই.ফা. ২৫৬)
পৰিচ্ছেদ: ৭, জানাবাতৰ গোছলত কুলি কৰা আৰু নাকত পানী দিয়া।# হাদীছ - 259حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ: حَدَّثَنِي سَالِمٌ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: حَدَّثَتْنَا مَيْمُونَةُ قَالَتْ: «صَبَبْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُسْلًا، فَأَفْرَغَ بِيَمِينِهِ عَلَى يَسَارِهِ فَغَسَلَهُمَا، ثُمَّ غَسَلَ فَرْجَهُ، ثُمَّ قَالَ بِيَدِهِ الأَرْضَ فَمَسَحَهَا بِالتُّرَابِ، ثُمَّ غَسَلَهَا، ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ، وَأَفَاضَ عَلَى رَأْسِهِ، ثُمَّ تَنَحَّى، فَغَسَلَ قَدَمَيْهِ، ثُمَّ أُتِيَ بِمِنْدِيلٍ فَلَمْ يَنْفُضْ بِهَا....  ‘ইবনু আব্বাছ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছে, মায়মূনাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাই আমাক হাদীছ বৰ্ণনা কৰি কৈছেঃ ‘মই নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ বাবে গোছলৰ পানী ঢালি ৰাখিছিলো। তেখেতে নিজৰ সোঁহাতেৰে বাওঁহাতত পানী ঢালিলে আৰু উভয় হাত ধুলে। ইয়াৰ পিছত তেখেতৰ লজ্জাস্থান ধুই ললে আৰু মাটিত তেখেতৰ হাত ঘঁহিলে। পিছত হাত ধুই কুলি কৰিলে, নাকত পানী দিলে, তাৰ পিছত তেখেতৰ মুখমণ্ডল ধুলে আৰু মূৰৰ ওপৰত পানী ঢালিলে। পিছত সেই স্থানৰ পৰা আঁতৰি গৈ দুয়োখন ভৰি ধুলে। অৱশেষত তেখেতেক এখন ৰুমাল (Towel) দিয়া হ’ল; কিন্তু তেখেতে সেইখন ব্যৱহাৰ নকৰিলে’। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৪৯) (আ.প্ৰ. ২৫২, ই.ফা. ২৫৭)
পৰিচ্ছেদ: ৮, পৰিচ্ছন্নতাৰ বাবে মাটিত হাত ঘঁহা।# হাদীছ - 260حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَيْرِ الحُمَيْدِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ: حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ «أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اغْتَسَلَ مِنَ الجَنَابَةِ، فَغَسَلَ فَرْجَهُ بِيَدِهِ، ثُمَّ دَلَكَ بِهَا الحَائِطَ، ثُمَّ غَسَلَهَا، ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءَهُ لِلصَّلاَةِ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ غُسْلِهِ غَسَلَ رِجْلَيْهِ.... মায়মূনাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে জানাবাতৰ [Janaba (Sexual relation or wet dream)] গোছল কৰিলে। তেখেতে নিজৰ লজ্জাস্থান ধুই পেলালে। তাৰ পিছত দেৱালত হাত ঘঁহিলে আৰু ধুই ললে। তাৰ পিছত ছালাতৰ অজুৰ দৰে অজু কৰিলে। গোছল শেষ কৰি তেখেতে তেখেতৰ দুয়োখন ভৰি ধুই ললে। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৪৯) (আ.প্ৰ. ২৫৩, ই.ফা. ২৫৮)
পৰিচ্ছেদ: ৯, যেতিয়া জানাবাতৰ বাহিৰে হাতত আন কোনো অপৱিত্ৰতা নাথাকে, তেতিয়া ফৰজ গোছলৰ পূৰ্বে হাত নোধোৱাকৈ পানীৰ পাত্ৰত হাত প্ৰৱেশ কৰোৱা যাবনে?ইবনু ‘ওমৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহু আৰু বাৰা ইবনু ‘আযিব ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে হাত নোধোৱাকৈ পানীত হাত প্ৰৱেশ কৰাইছিল, তাৰ পিছত অজু কৰিছিল। ইবনু ‘ওমৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহু আৰু ইবনু ‘আব্বাছ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে যি পানীত ফৰজ গোছলৰ পানীৰ ছিটিকনি পৰিছে, এনেকুৱা পানী ব্যৱহাৰ কৰাটো কোনো দোষণীয় বুলি ভৱা নাছিল।# হাদীছ - 261حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، أَخْبَرَنَا أَفْلَحُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنِ القَاسِمِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ، تَخْتَلِفُ أَيْدِينَا فِيهِ....  ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ ‘মই আৰু নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে একেই পাত্রৰ পানীৰে এনেভাৱে গোছল কৰিছিলোঁ যে, তাত আমাৰ দুয়োজনৰেই হাত এখনৰ পিছত এখন পৰিছিল’। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৫০; মুছলিম ৩/১০, হাদীছ নং ৩১৯, ৩২১) (আ.প্র. ২৫৪, ই.ফা. ২৫৯)
# হাদীছ - 262حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الجَنَابَةِ غَسَلَ يَدَهُ.... ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে জানাবাতৰ গোছল কৰাৰ সময়ত প্রথমে হাত ধুই লৈছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৪৮) (আ.প্র. ২৫৫, ই.ফা. ২৬০)
# হাদীছ - 263حَدَّثَنَا أَبُو الوَلِيدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَفْصٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: «كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ مِنْ جَنَابَةٍ» وَعَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ القَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ مِثْلَهُ.... ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ ‘মই আৰু নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে একেই পাত্রৰ পৰা পানী লৈ জানাবাতৰ (Sexual relation or wet dream) গোছল কৰিছিলো’। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৫০) (আ.প্র. ২৫৬, ই.ফা. ২৬১)

আব্দুৰ ৰহমান ইবনুল কাছিম (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ তেখেতৰ পিতাৰ সূত্রত আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা অনুৰূপ হাদীছ বর্ণনা কৰিছে

# হাদীছ - 264حَدَّثَنَا أَبُو الوَلِيدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ، قَالَ: سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُ: «كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَالمَرْأَةُ مِنْ نِسَائِهِ يَغْتَسِلاَنِ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ» زَادَ مُسْلِمٌ، وَوَهْبُ بْنُ جَرِيرٍ، عَنْ شُعْبَةَ «مِنَ الجَنَابَةِ.... আনাছ ইবনু মালিক ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম আৰু তেখেতৰ স্ত্রীসকলৰ কোনোবাই একেই পাত্রৰ পানীৰে গোছল কৰিছিল।
মুছলিম (ৰাহিমাহুল্লাহ) আৰু ওৱাহ্ব ইবনু জাৰীৰ (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ শ্বু’বাহ ৰাহিমাহুল্লাহৰ পৰা ‘সেয়া ফৰজ গোছল আছিল’ বুলি বর্ণনা কৰিছে। (আ.প্র. ২৫৭, ই.ফা. ২৬২)
পৰিচ্ছেদ: ১০, গোছল আৰু অজুৰ অঙ্গ পৃথকভাৱে ধোৱা।ইবনু ওমৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ বিষয়ে বৰ্ণিত হৈছে যে, তেখেতে অজুৰ অঙ্গসমূহ শুকাই যোৱাৰ পিছত ভৰি দুখন ধুইছিল।# হাদীছ - 265حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الوَاحِدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَتْ مَيْمُونَةُ: «وَضَعْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَاءً يَغْتَسِلُ بِهِ، فَأَفْرَغَ عَلَى يَدَيْهِ، فَغَسَلَهُمَا مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا، ثُمَّ أَفْرَغَ بِيَمِينِهِ عَلَى شِمَالِهِ، فَغَسَلَ مَذَاكِيرَهُ، ثُمَّ دَلَكَ يَدَهُ بِالأَرْضِ، ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ، ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ، وَغَسَلَ رَأْسَهُ ثَلاَثًا، ثُمَّ أَفْرَغَ عَلَى جَسَدِهِ، ثُمَّ تَنَحَّى مِنْ مَقَامِهِ، فَغَسَلَ قَدَمَيْهِ.... মায়মূনাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ মই আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ গোছলৰ বাবে পানী ৰাখিলো। তেখেতে উভয় হাতত পানী ঢালি দুবাৰকৈ বা তিনিবাৰ সেয়া ধুই ললে। ইয়াৰ পিছত তেখেতে সোঁহাতত পানী লৈ বাওঁহাতত ঢালিলে আৰু তেখেতৰ লজ্জাস্থান ধুলে। পিছত তেখেতৰ হাত মাটিত ঘঁহিলে। তাৰ পিছত কুলি কৰিলে আৰু নাকত পানী দিলে আৰু তেখেতৰ মুখমণ্ডল ও হাত দুখন ধুলে। তাৰ পিছত তেখেতৰ মূৰ তিনিবাৰ ধুলে আৰু তেখেতৰ গোটেই শৰীৰত পানী ঢালিলে। অৱশেষত সেই স্থানৰ পৰা অলপ আঁতৰি গৈ তেখেতৰ দুয়োখন ভৰি ধুই ললে। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৪৯) (আ.প্র. ২৫৯, ই.ফা. ২৬৩)
পৰিচ্ছেদ: ১১, গোছলৰ সময়ত সোঁহাতৰ পৰা বাওঁহাতত পানী ঢালা।# হাদীছ - 266حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ بِنْتِ الحَارِثِ، قَالَتْ: «وَضَعْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُسْلًا وَسَتَرْتُهُ، فَصَبَّ عَلَى يَدِهِ، فَغَسَلَهَا مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ» - قَالَ: سُلَيْمَانُ لاَ أَدْرِي، أَذَكَرَ الثَّالِثَةَ أَمْ لاَ؟ - ثُمَّ أَفْرَغَ بِيَمِينِهِ عَلَى شِمَالِهِ، فَغَسَلَ فَرْجَهُ، ثُمَّ دَلَكَ يَدَهُ بِالأَرْضِ أَوْ بِالحَائِطِ، ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ، وَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ، وَغَسَلَ رَأْسَهُ، ثُمَّ صَبَّ عَلَى جَسَدِهِ، ثُمَّ تَنَحَّى فَغَسَلَ قَدَمَيْهِ، فَنَاوَلْتُهُ خِرْقَةً، فَقَالَ بِيَدِهِ هَكَذَا، وَلَمْ يُرِدْهَا "... মাইমূনাহ বিনতু হাৰিছ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ মই আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ বাবে গোছলৰ পানী ৰাখি পৰ্দা কৰি দিলোঁ। তেখেতে পানী লৈ এবাৰ অথবা দুবাৰ হাত ধুলে। ছুলাইমান ৰাহিমাহুল্লাহে কৈছে, তৃতীয়বাৰৰ কথা কৈছে নে নাই মোৰ মনত পৰা নাই। তেতিয়া তেখেতে সোঁহাতত পানী লৈ বাওঁহাতত ঢালিলে আৰু লজ্জাস্থান ধুলে। তাৰ পিছত তেখেতৰ হাত মাটিত অথবা দেৱালত ঘঁহিলে। পিছত তেখেতে কুলি কৰিলে, নাকত পানী দিলে আৰু মুখমণ্ডল ও দুই হাত ধুলে আৰু মূৰ ধুলে। তাৰ পিছত তেখেতৰ শৰীৰত পানী ঢালি দিলে। পিছত তাৰ পৰা আঁতৰি গৈ তেখেতৰ দুই ভৰি ধুই ললে। অৱশেষত মই তেখেতক এখন কাপোৰ দিলোঁ; কিন্তু তেখেতে হাতৰ ইঙ্গিতত নিষেধ কৰিলে আৰু সেইখন নললে। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৪৯) (আ.প্র. ২৫৮, ই.ফা. ২৬৪)।
পৰিচ্ছেদ: ১২, একাধিকবাৰ বা একাধিক স্ত্ৰীৰ লগত মিলিত হোৱাৰ পিছত এবাৰ গোছল কৰা।# হাদীছ - 267حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ المُنْتَشِرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: ذَكَرْتُهُ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ: يَرْحَمُ اللَّهُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ «كُنْتُ أُطَيِّبُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَيَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ، ثُمَّ يُصْبِحُ مُحْرِمًا يَنْضَخُ طِيبًا.... মুহাম্মাদ ইবনু মুনতাশ্বিৰ ৰাহিমাহুল্লাহে তেখেতৰ পিতাৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে। তেখেতে কৈছেঃ মই ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ ওচৰত [‘আব্দুল্লাহ ইবনু ‘ওমৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহু]-ৰ উক্তিটো উল্লেখ কৰিলোঁ। তেখেতে ক’লে, আল্লাহে আবূ ‘আব্দিৰ ৰহমানক ৰহম কৰক। মই আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামক সুগন্ধি লগাই দিছিলোঁ, তাৰ পিছত তেখেতে নিজ স্ত্রীসকলৰ লগত মিলিত হৈছিল। তাৰ পিছত ৰাতিপুৱা এনে অৱস্থাত ইহৰাম বান্ধিছিল যে, তেখেতৰ শৰীৰৰ পৰা সুগন্ধি বিয়পি পৰিছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৭০; মুছলিম ১৫/৭, হাদীছ নং ১১৯২) (আ.প্র. ২৬০, ই.ফা. ২৬৫)
# হাদীছ - 268حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ: «كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَدُورُ عَلَى نِسَائِهِ فِي السَّاعَةِ الوَاحِدَةِ، مِنَ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ، وَهُنَّ إِحْدَى عَشْرَةَ» قَالَ: قُلْتُ لِأَنَسٍ أَوَكَانَ يُطِيقُهُ؟ قَالَ: كُنَّا نَتَحَدَّثُ «أَنَّهُ أُعْطِيَ قُوَّةَ ثَلاَثِينَ» وَقَالَ سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، إِنَّ أَنَسًا، حَدَّثَهُمْ «تِسْعُ نِسْوَةٍ.... আনাছ ইবনু মালিক ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত। তেখেতে কৈছেঃ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে তেখেতৰ স্ত্রীসকলৰ ওচৰত দিনৰ বা ৰাতিৰ কোনো এটা সময়ত পৰ্যায়ক্ৰমে মিলিত হৈছিল। তেখেতসকল এঘাৰজনী আছিল। বৰ্ণনাকাৰীয়ে কৈছেঃ মই আনাছ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুক প্ৰশ্ন কৰিলোঁ, তেখেত পাৰিছিলনে? তেখেতে ক’লে, আমি পৰস্পৰে কোৱাকুই কৰিছিলোঁ যে, তেখেতেক ত্রিশ জনৰ শক্তি দিয়া হৈছিল। ছা‘ঈদ (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ ক্বাতাদাহ (ৰাহিমাহুল্লাহ)-ৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে, আনাছ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে তেখেতৰ ওচৰত হাদীছ বর্ণনা প্রসঙ্গত (এঘাৰ জনীৰ ঠাইত) ন গৰাকী স্ত্রীৰ কথা কৈছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছসমূহঃ ২৮৪, ৫০৬৮, ৫২১৫ দ্রষ্টব্য) (আ.প্র. ২৬১, ই.ফা. ২৬৬)
পৰিচ্ছেদ: ১৩, মযী বাহিৰ হ’লে সেয়া ধুই অজু কৰা।# হাদীছ - 269حَدَّثَنَا أَبُو الوَلِيدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ أَبِي حَصِينٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ: كُنْتُ رَجُلًا مَذَّاءً فَأَمَرْتُ رَجُلًا أَنْ يَسْأَلَ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، لِمَكَانِ ابْنَتِهِ، فَسَأَلَ فَقَالَ: «تَوَضَّأْ وَاغْسِلْ ذَكَرَكَ... ‘আলী ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত। তেখেতে কৈছেঃ মোৰ অধিক মযী ওলাইছিল। নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ কন্যা মোৰ স্ত্রী হোৱাৰ কাৰণে মই এজনক নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওচৰলৈ এই বিষয়ে প্ৰশ্ন কৰাৰ বাবে পঠিয়ালোঁ। তেখেতে প্রশ্ন কৰাত নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে ক’লেঃ অজু কৰিবা আৰু লজ্জাস্থান ধুই লবা। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ১৩২) (আ.প্ৰ. ২৬২, ই.ফা. ২৬৭)
পৰিচ্ছেদ: ১৪, সুগন্ধি লগাই গোছল কৰাৰ পিছত সুগন্ধিৰ সুবাস থাকি যোৱা।# হাদীছ - 270حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ المُنْتَشِرِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: سَأَلْتُ عَائِشَةَ، فَذَكَرْتُ لَهَا قَوْلَ ابْنِ عُمَرَ: مَا أُحِبُّ أَنْ أُصْبِحَ مُحْرِمًا أَنْضَخُ طِيبًا، فَقَالَتْ عَائِشَةُ: «أَنَا طَيَّبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، ثُمَّ طَافَ فِي نِسَائِهِ، ثُمَّ أَصْبَحَ مُحْرِمًا.... মুহাম্মাদ ইবনু মুনতাশ্বিৰ (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ তেওঁ পিতৃৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে যে, মই ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাক প্ৰশ্ন কৰিলোঁ আৰু ‘আব্দুল্লাহ্ ইবনু ‘ওমৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ উক্তি উল্লেখ কৰিলোঁ, ‘‘মই এনে অৱস্থাত ইহৰাম বন্ধা পছন্দ নকৰোঁ যাতে পুৱা মোৰ শৰীৰৰ পৰা সুগন্ধি বিয়পি পৰে’’। ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাই ক’লেঃ মই আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামক সুগন্ধি লগাই দিছিলোঁ, তাৰ পিছত তেখেতে পর্যায়ক্রমে তেখেতৰ স্ত্রীসকলৰ লগত মিলিত হৈছিল আৰু তেখেতে ইহৰাম অৱস্থাত ৰাতি পুৱাইছে। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৬৭) (আ.প্ৰ. ২৬৩, ই.ফা. ২৬৮)
# হাদীছ - 271حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ: حَدَّثَنَا الحَكَمُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: «كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى وَبِيصِ الطِّيبِ، فِي مَفْرِقِ النَّبِيِّ صلّى الله عليه وسلم وَهُوَ مُحْرِمٌ.... ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত। তেখেতে কৈছেঃ মই যেন এতিয়াও দেখিছোঁ, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ইহৰাম অৱস্থাত থকা তেখেতৰ শিৰৰ সুগন্ধিৰ উজ্জ্বলতা।
(সংশ্লিষ্ট হাদীছসমূহঃ ১৫৩৮, ৫৯১৮, ৫৯২৩; মুছলিম ১৫/৭, হাদীছ নং ১১৯০, আহমাদ ২৫৮৩৩) (আ.প্ৰ. ২৬৪, ই.ফা. ২৬৯)
পৰিচ্ছেদ: ১৫, চুলি খিলাল কৰা আৰু গাৰ ছাল ভিজা বুলি নিশ্চিত হোৱাৰ পিছত তাত পানী ঢালা।# হাদীছ - 272حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اغْتَسَلَ مِنَ الجَنَابَةِ، غَسَلَ يَدَيْهِ، وَتَوَضَّأَ وُضُوءَهُ لِلصَّلاَةِ، ثُمَّ اغْتَسَلَ، ثُمَّ يُخَلِّلُ بِيَدِهِ شَعَرَهُ، حَتَّى إِذَا ظَنَّ أَنَّهُ قَدْ أَرْوَى بَشَرَتَهُ، أَفَاضَ عَلَيْهِ المَاءَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ غَسَلَ سَائِرَ جَسَدِهِ.... ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত। তেখেতে কৈছেঃ আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে যেতিয়া জানাবাতৰ (Seminal discharge) গোছল কৰিছিল, তেতিয়া তেখেতে দুই হাত ধুই লৈছিল আৰু ছালাতৰ অজুৰ দৰে অজু কৰিছিল। তাৰ পিছত গোছল কৰিছিল। পিছত নিজ হাতেৰে চুলি খিলাল কৰিছিল। গাৰ ছাল ভিজা বুলি যেতিয়া তেখেত নিশ্চিত হৈছিল, তেতিয়া তাত তিনিবাৰ পানী ঢালিছিল। তাৰ পিছত গোটেই শৰীৰ ধুই পেলাইছল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৪৮) (আ.প্ৰ. ২৬৫, ই.ফা. ২৭০)
273وَقَالَتْ: كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ، نَغْرِفُ مِنْهُ جَمِيعًا...আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাই কৈছেঃ মই আৰু আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে একেই পাত্রৰ পৰা গোছল কৰিছিলোঁ। আমি একেলগে তাৰ পৰা আঁজলি ভৰাই পানী লৈছিলোঁ।
(সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৫০) (আ.প্ৰ. ২৬৫ শেষাংশ, ই.ফা. ২৭০)
পৰিচ্ছেদ: ১৬, অপৱিত্ৰ অৱস্থাত যিয়ে অজু কৰি সমস্ত শৰীৰ ধোৱে, কিন্তু অজুৰ প্ৰত্যঙ্গসমূহ দ্বিতীয়বাৰ নোধোৱে।274حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، قَالَ: أَخْبَرَنَا الفَضْلُ بْنُ مُوسَى، قَالَ: أَخْبَرَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ قَالَتْ: «وَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَضُوءًا لِجَنَابَةٍ، فَأَكْفَأَ بِيَمِينِهِ عَلَى شِمَالِهِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا، ثُمَّ غَسَلَ فَرْجَهُ، ثُمَّ ضَرَبَ يَدَهُ بِالأَرْضِ أَوِ الحَائِطِ، مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا، ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ، وَغَسَلَ وَجْهَهُ وَذِرَاعَيْهِ، ثُمَّ أَفَاضَ عَلَى رَأْسِهِ المَاءَ، ثُمَّ غَسَلَ جَسَدَهُ، ثُمَّ تَنَحَّى فَغَسَلَ رِجْلَيْهِ قَالَتْ: فَأَتَيْتُهُ بِخِرْقَةٍ فَلَمْ يُرِدْهَا، فَجَعَلَ يَنْفُضُ بِيَدِهِ.... মাইমূনাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত; তেখেতে কৈছেঃ আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে জানাবাতৰ পিছত অজুৰ বাবে পানী ৰাখিলে। তাৰ পিছত দুবাৰ বা তিনিবাৰ সোঁহাতেৰে বাওঁহাতৰ ওপৰত পানী ঢালিলে আৰু তেখেতৰ লজ্জাস্থান ধুলে। তাৰ পিছত তেখেতৰ হাত মাটিত বা বেৰত দুবাৰ বা তিনিবাৰ ঘঁহিলে। পিছত তেখেতে কুলি কৰিলে আৰু নাকত পানী দিলে আৰু মুখমণ্ডল ও দুই হাত ধুই ললে। তাৰ পিছত তেখেতৰ মূৰত পানী ঢালিলে আৰু তেখেতৰ শৰীৰ ধুলে। ইয়াৰ পিছত অলপ আঁতৰি গৈ নিজৰ দুই ভৰি ধুই ললে। মাইমূনাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাই কৈছেঃ ইয়াৰ পিছত মই এখন কাপোৰ দিয়াত তেখেতে সেইখন নললে, বৰং নিজ হাতেৰে শৰীৰ পৰা পানী জোকাৰি (Shake) পেলালে। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৪৯) (আ.প্ৰ. ২৬৬, ই.ফা.২৭১)
পৰিচ্ছেদ: ১৭, মছজিদৰ ভিতৰত নিজৰ জানাবাতৰ কথা স্মৰণ হ’লে তেতিয়াই ওলাই আহিব, তায়াম্মুম কৰিব নালাগে।275حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ: أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ وَعُدِّلَتِ الصُّفُوفُ قِيَامًا، فَخَرَجَ إِلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَلَمَّا قَامَ فِي مُصَلَّاهُ، ذَكَرَ أَنَّهُ جُنُبٌ، فَقَالَ لَنَا: «مَكَانَكُمْ» ثُمَّ رَجَعَ فَاغْتَسَلَ، ثُمَّ خَرَجَ إِلَيْنَا وَرَأْسُهُ يَقْطُرُ، فَكَبَّرَ فَصَلَّيْنَا مَعَهُ " تَابَعَهُ عَبْدُ الأَعلى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، وَرَوَاهُ الأَوْزَاعِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ.২৭৫. .....আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ এবাৰ ছালাতৰ (নামাজ) ইক্বামাত দিয়াত সকলোৱে থিয় হৈ কাতাৰ (শাৰী) চিধা কৰিলে, তেতিয়া আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে আমাৰ সন্মুখলৈ আগুৱাই আহিল। তেখেতে মুছাল্লাত থিয় হোৱাত তেখেতৰ ভাৱ হ’ল যে, তেখেত জানাবাত (Seminal discharge) অৱস্থাত আছে। তেতিয়া তেখেতে আমাক ক’লেঃ নিজ নিজ স্থানত থিয় হৈ থাকা। তেখেতে উভতি গৈ গোছল কৰি পুনৰ আমাৰ ওচৰলৈ আহিল আৰু তেখেতৰ মূৰৰ পৰা পানী সৰি আছিল। তেখেতে তাকবীৰে (তাহৰীমাহ) বান্ধিলে, আৰু আমিও তেখেতৰ লগত ছালাত আদায় কৰিলোঁ। (আ.প্ৰ. ২৬৭, ই.ফা. ২৭২)
‘আব্দুল আ‘লা (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ মা’মাৰ ৰাহিমাহুল্লাহৰ পৰা, তেওঁ যুহৰী (ৰাহিমাহুল্লাহ)-ৰ পৰা আৰু আওযা‘ঈ (ৰাহিমাহুল্লাহে)-ও যুহৰী (ৰাহিমাহুল্লাহ)-ৰ অনুৰূপ বর্ণনা কৰিছে। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ৬৩৯, ৬৪০; মুছলিম ৫/২৯, হাদীছ নং ৬০৫, আহমাদ ১০৭২৪)
পৰিচ্ছেদঃ ১৮, জানাবাতৰ গোছলৰ পিছত দুই হাত জোকাৰি দিয়া।286حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ، قَالَ: سَمِعْتُ الأَعْمَشَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَتْ مَيْمُونَةُ: «وَضَعْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غُسْلًا، فَسَتَرْتُهُ بِثَوْبٍ، وَصَبَّ عَلَى يَدَيْهِ، فَغَسَلَهُمَا، ثُمَّ صَبَّ بِيَمِينِهِ عَلَى شِمَالِهِ، فَغَسَلَ فَرْجَهُ، فَضَرَبَ بِيَدِهِ الأَرْضَ، فَمَسَحَهَا، ثُمَّ غَسَلَهَا، فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ، وَغَسَلَ وَجْهَهُ وَذِرَاعَيْهِ، ثُمَّ صَبَّ عَلَى رَأْسِهِ وَأَفَاضَ عَلَى جَسَدِهِ، ثُمَّ تَنَحَّى، فَغَسَلَ قَدَمَيْهِ، فَنَاوَلْتُهُ ثَوْبًا فَلَمْ يَأْخُذْهُ، فَانْطَلَقَ وَهُوَ يَنْفُضُ يَدَيْهِ.... মাইমূনাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ মই নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ বাবে গোছলৰ পানী ৰাখিলো আৰু কাপোৰেৰে পর্দা কৰি দিলোঁ। তেখেতে দুই হাতৰ ওপৰত পানী ঢালি উভয় হাত ধুই ললে। তাৰ পিছত সোঁহাতেৰে বাওঁহাতত পানী ঢালি লজ্জাস্থান ধৌত কৰিলে। পিছত হাতত মাটি লগাই ঘঁহি লৈ ধুই পেলালে। ইয়াৰ পিছত কুলি কৰিলে, নাকত পানী দিলে, মখমণ্ডল আৰু দুই হাত (কিলাকুটিলৈকে) ধৌত কৰিলে। তাৰ পিছত মূৰত পানী ঢালিলে আৰু গোটেই শৰীৰত পানী পৌঁছালে। তাৰ পিছত অলপ আঁতৰি গৈ ভৰি দুখন ধুই ললে। ইয়াৰ পিছত মই তেখেতেক এখন কাপোৰ দিলোঁ, কিন্তু তেখেতে সেইখন নললে। তেখেতে হাত দুখন জোকাৰি জোকাৰি আঁতৰি গ’ল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৪৯) (আ.প্ৰ. ২৬৮, ই.ফা. ২৭৩)।
পৰিচ্ছেদ: ১৯, মূৰৰ সোঁফালৰ পৰা গোছল আৰম্ভ কৰা।277حَدَّثَنَا خَلَّادُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ: حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنِ الحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: «كُنَّا إِذَا أَصَابَتْ إِحْدَانَا جَنَابَةٌ، أَخَذَتْ بِيَدَيْهَا ثَلاَثًا فَوْقَ رَأْسِهَا، ثُمَّ تَأْخُذُ بِيَدِهَا عَلَى شِقِّهَا الأَيْمَنِ، وَبِيَدِهَا الأُخْرَى عَلَى شِقِّهَا الأَيْسَرِ.... আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ আমাৰ কাৰোবাৰ জানাবাতৰ গোছলৰ প্রয়োজন হ’লে তেওঁ দুই হাতত পানী লৈ তিনিবাৰ মূৰত ঢালিছিল। পিছত হাতত পানী লৈ সোঁফালে তিনিবাৰ আকৌ আনখন হাতত পানী লৈ বাওঁফালে তিনিবাৰ ঢালিছিল। (আ.প্ৰ. ২৬৯, ই.ফা. ২৭৪)
পৰিচ্ছেদ: ২০, নিৰ্জনত বিবস্ত্ৰ হৈ গোছল কৰা আৰু পৰ্দা কৰি গোছল কৰা। পৰ্দা কৰি গোছল কৰাই উত্তম।[বাহায (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ তেখেতৰ পিতৃৰ সূত্রত তেখেতৰ আজোককাৰ পৰা বর্ণনা কৰিছে যে, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছে, লাজ কৰাৰ ক্ষেত্রত মানুহতকৈ আল্লাহ্‌ তা’আলাই অধিক হকদাৰ]278حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ يَغْتَسِلُونَ عُرَاةً، يَنْظُرُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ، وَكَانَ مُوسَى صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَغْتَسِلُ وَحْدَهُ، فَقَالُوا: وَاللَّهِ مَا يَمْنَعُ مُوسَى أَنْ يَغْتَسِلَ مَعَنَا إِلَّا أَنَّهُ آدَرُ، فَذَهَبَ مَرَّةً يَغْتَسِلُ، فَوَضَعَ ثَوْبَهُ عَلَى حَجَرٍ، فَفَرَّ الحَجَرُ بِثَوْبِهِ، فَخَرَجَ مُوسَى فِي إِثْرِهِ، يَقُولُ: ثَوْبِي يَا حَجَرُ، حَتَّى نَظَرَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ إِلَى مُوسَى، فَقَالُوا: وَاللَّهِ مَا بِمُوسَى مِنْ بَأْسٍ، وَأَخَذَ ثَوْبَهُ، فَطَفِقَ بِالحَجَرِ ضَرْبًا " فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ: وَاللَّهِ إِنَّهُ لَنَدَبٌ بِالحَجَرِ، سِتَّةٌ أَوْ سَبْعَةٌ، ضَرْبًا بِالحَجَرِ.... আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিতঃ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ বনী ইছৰাঈলৰ লোকসকলে নগ্ন হৈ এজনে আনজনক দেখাদেখিকৈ গোছল কৰিছিল। কিন্তু মূছা (আলাইহিচ ছালামে) অকলশীয়া ভাৱে গোছল কৰিছিল। ইয়াতে বনী ইছৰাঈলৰ লোকসকলে কোৱাকুই কৰিছিল, আল্লাহৰ শপত, মূছা (আলাইহিচ ছালাম)-এ ‘কোষবৃদ্ধি’ ৰোগৰ (Scrotal hernia) কাৰণেই আমাৰ লগত গোছল নকৰে। এবাৰ মূছা (আলাইহিচ ছালাম)-এ এটা শীলৰ (Stone) ওপৰত কাপোৰ থৈ গোছল কৰি আছিল। হঠাৎ শীলডোখৰে তেখেতৰ কাপোৰ লৈ পলাব ধৰিলে। তেতিয়া মূছা (আলাইহিচ ছালাম)-এ “হে শীল! মোৰ কাপোৰ দিয়া,” বুলি চিঞঁৰি চিঞঁৰি পিছে পিছে দৌৰিবলৈ ধৰিলে। অৱশেষত বনী ইছৰাঈলে মূছা (আলাইহিচ ছালাম)-ৰ ফালে দৃষ্টিপাত কৰিলে। তেতিয়া সিহঁতে ক’লে, আল্লাহৰ শপত! মূছাৰ কোনো ৰোগ নাই। মূছা (আলাইহিচ ছালাম)-এ শীলডোখৰৰ পৰা কাপোৰ আনি পিন্ধিলে আৰু শীলডোখৰক কোবাবলৈ ধৰিলে। আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে কৈছে, আল্লাহৰ শপত, শীলডোখৰত ছয় নাইবা সাতটা কোবৰ চিহ্ন পৰিছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছসমূহঃ ৩৪০৪, ৪৭৯৯, মুছলিম ৩/১৮, আহমদ ৮১৭৯)
279وَعَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَا أَيُّوبُ يَغْتَسِلُ عُرْيَانًا فَخَرَّ عَلَيْهِ جَرَادٌ مِنْ ذَهَبٍ، فَجَعَلَ أَيُّوبُ يَحْتَثِي فِي ثَوْبِهِ، فَنَادَاهُ رَبُّهُ يَا أَيُّوبُ، أَلَمْ أَكُنْ أَغْنَيْتُكَ عَمَّا تَرَى قَالَ بَلَى وَعِزَّتِكَ وَلَكِنْ لاَ غِنَى بِي عَنْ بَرَكَتِكَ ‏"‏‏.‏ وَرَوَاهُ إِبْرَاهِيمُ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَا أَيُّوبُ يَغْتَسِلُ عُرْيَانًا... আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ এসময়ত আইয়্যুব (আলাইহিচ ছালাম)-এ বিবস্ত্ৰাৱস্থাত গোছল কৰিছিল। তেতিয়া তেখেতৰ ওপৰত সোণৰ পঙ্গপাল (Golden locusts) বর্ষিত হৈছিল। আইয়্যুব (আলাইহিচ ছালাম)-এ তেখেতৰ কাপোৰত সেইবোৰ গোটাই লৈছিল। তেতিয়া তেখেতৰ প্ৰতিপালকে তেখেতেক ক’লেঃ হে আইয়্যুব! মই তোমাক এইবোৰৰ পৰা অমুখাপেক্ষী কৰা নাইনে? উত্তৰত তেখেতে ক’লে, হয়, আপোনাৰ ইজ্জতৰ কছম। নিশ্চয় কৰিছে। কিন্তু মই আপোনাৰ বৰকতৰ পৰা অমুখাপেক্ষী নহয়। আন এটা সূত্ৰত ইব্ৰাহীম (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা অনুৰূপ বৰ্ণনা কৰিছে যে, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ এবাৰ আইয়্যুব (আলাইহিচ ছালাম)-এ বিবস্ত্ৰ অৱস্থাত গোছল কৰিছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছসমূহঃ ৩৩৯১, ৭৪৯৩ দ্ৰষ্টব্য) (আ.প্ৰ. ২৭০ শেষাংশ, ই.ফা. ২৭৫ শেষাংশ)
পৰিচ্ছেদ: ২১, মানুহৰ সন্মুখত গোছল কৰাৰ সময়ত পৰ্দা কৰা।280حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَنَّ أَبَا مُرَّةَ، مَوْلَى أُمِّ هَانِئٍ بِنْتِ أَبِي طَالِبٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أُمَّ هَانِئٍ بِنْتَ أَبِي طَالِبٍ، تَقُولُ: ذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الفَتْحِ فَوَجَدْتُهُ يَغْتَسِلُ وَفَاطِمَةُ تَسْتُرُهُ فَقَالَ: «مَنْ هَذِهِ؟» فَقُلْتُ: أَنَا أُمُّ هَانِئٍ.... উম্মু হানী বিনতু আবূ তালিব ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ মই মক্কা বিজয়ৰ বছৰত আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওচৰলৈ গৈ তেখেতেক গোছল কৰা অৱস্থাত দেখিলোঁ, ফাতিমাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাই তেখেতেক পর্দা কৰি ৰাখিছিল। আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে সুধিলে এওঁ কোন? মই ক’লো, মই উম্মু হানী। (সংশ্লিষ্ট হাদীছসমূহঃ ৩৫৭, ৩১৭১, ৬১৫৮; মুছলিম ৩/১৬, হাদীছ নং ৩৩৬, আহমাদ ২৬৯৭৩) (আ.প্ৰ. ২৭১, ই.ফা. ২৭৬)
281حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الجَعْدِ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ مَيْمُونَةَ قَالَتْ: «سَتَرْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَغْتَسِلُ مِنَ الجَنَابَةِ، فَغَسَلَ يَدَيْهِ، ثُمَّ صَبَّ بِيَمِينِهِ عَلَى شِمَالِهِ، فَغَسَلَ فَرْجَهُ وَمَا أَصَابَهُ، ثُمَّ مَسَحَ بِيَدِهِ عَلَى الحَائِطِ أَوِ الأَرْضِ، ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءَهُ لِلصَّلاَةِ غَيْرَ رِجْلَيْهِ، ثُمَّ أَفَاضَ عَلَى جَسَدِهِ المَاءَ، ثُمَّ تَنَحَّى، فَغَسَلَ قَدَمَيْهِ» تَابَعَهُ أَبُو عَوَانَةَ، وَابْنُ فُضَيْلٍ فِي السَّتْرِ.... মাইমূনা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ মই নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ বাবে পর্দা কৰিছিলোঁ আৰু তেখেতে জানাবাতৰ (Seminal discharge) গোছল কৰিছিল। তেখেতে দুয়োখন হাত ধুইছিল। তাৰ পিছত সোঁহাতেৰে বাওঁহাতত পানী লৈ লজ্জাস্থান আৰু য’ত কিবা লাগি আছিল সেয়া ধুই পেলাইছিল। তাৰ পিছত মাটিত বা বেৰত হাত ঘঁহিছিল আৰু ভৰি দুখনৰ বাহিৰে ছালাতৰ অজুৰ দৰেই অজু কৰিছিল। তাৰ পিছত তেখেতৰ সৰ্বশৰীৰত পানী ঢালিছিল। তাৰ পিছত অলপ আঁতৰি গৈ ভৰি দুখন ধুইছিল। আবূ ‘আওৱানাহ (ৰাহিমাহুল্লাহ) আৰু ইবনু ফুযায়ল (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ [سِتَرَ] (পর্দা কৰাৰ) বিষয়টো এই হাদীছৰ অনুৰূপ বর্ণনা কৰিছে। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৪৯) (আ.প্ৰ. ২৭২, ই.ফা. ২৭৭)
পৰিচ্ছেদ: ২২, মহিলাসকলৰ স্বপ্নদোষ হ’লে।282حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ زَيْنَبَ بِنْتِ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أُمِّ المُؤْمِنِينَ أَنَّهَا قَالَتْ: جَاءَتْ أُمُّ سُلَيْمٍ امْرَأَةُ أَبِي طَلْحَةَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ: إِنَّ اللَّهَ لاَ يَسْتَحْيِي مِنَ الحَقِّ، هَلْ عَلَى المَرْأَةِ مِنْ غُسْلٍ إِذَا هِيَ احْتَلَمَتْ؟ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «نَعَمْ إِذَا رَأَتِ المَاء.... উম্মুল মু‘মিনীন উম্মু ছালামাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ আবূ তালহা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ স্ত্রী উম্মু ছুলাইম ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাই আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ খিদমাতত আহি ক’লেঃ ইয়া ৰাছূলাল্লাহ! আল্লাহ তা‘আলাই সত্য প্ৰকাশৰ ক্ষেত্রত লাজ নকৰে। মহিলাসকলৰ ইহ্‌তিলাম (স্বপ্নদোষ) হ’লে গোছল কৰিবনে? আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে ক’লেঃ হয়, যদি বীর্য দেখা পায়। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ১৩০) (আ.প্ৰ. ২৭৩, ই.ফা. ২৭৮)
পৰিচ্ছেদ: ২৩, জুনুবী ব্যক্তিৰ ঘাম, নিশ্চয় মুছলিম অপৱিত্ৰ নহয়।283حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ: حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا بَكْرٌ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقِيَهُ فِي بَعْضِ طَرِيقِ المَدِينَةِ وَهُوَ جُنُبٌ، فَانْخَنَسْتُ مِنْهُ، فَذَهَبَ فَاغْتَسَلَ ثُمَّ جَاءَ، فَقَالَ: «أَيْنَ كُنْتَ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ» قَالَ: كُنْتُ جُنُبًا، فَكَرِهْتُ أَنْ أُجَالِسَكَ وَأَنَا عَلَى غَيْرِ طَهَارَةٍ، فَقَالَ: «سُبْحَانَ اللَّهِ، إِنَّ المُسْلِمَ لاَ يَنْجُسُ.... আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহু পৰা বর্ণিত, তেখেতৰ লগত মদিনাৰ কোনো এক পথত নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ সাক্ষাৎ হ’ল। আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহু তেতিয়া জানাবাত (Seminal discharge) অৱস্থাত আছিল। তেখেতে কৈছে, মই নিজকে অপৱিত্র বুলি ভাৱি তাৰ পৰা আঁতৰি গ’লো। পিছত আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে গোছল কৰি আহিল। পুনৰাই সাক্ষাৎ হোৱাত আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে সুধিলেঃ হে আবূ হুৰাইৰাহ! ক’ত আছিলা? আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে ক’লেঃ মই জুনুবী অৱস্থাত আছিলো। মই অপৱিত্ৰ অৱস্থাত আপোনাৰ লগত বহাটো সমীচীন বুলি ভৱা নাই। তেখেতে ক’লে ছুবহানাল্লাহ! নিশ্চয় মুছলিম অপৱিত্ৰ নহয়। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৮৫; মুছলিম ৩/২৯, হাদীছ নং ৩৭১, আহমাদ ৭২১৫) (আ.প্ৰ. ২৭৪, ই.ফা. ২৭৯)
পৰিচ্ছেদ: ২৪, জানাবাতৰ অৱস্থাত বাহিৰ হোৱা আৰু বজাৰ আদিত চলা-ফুৰা কৰা।‘আত্বা (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ কৈছেঃ অপৱিত্ৰ ব্যক্তিয়ে অজু নকৰাকৈও শিঙা লগাব পাৰে, নখ কাটিব পাৰে আৰু মূৰও খুৰাব পাৰে, যদিও অজু কৰা নাই।284حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ حَدَّثَهُمْ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَطُوفُ عَلَى نِسَائِهِ، فِي اللَّيْلَةِ الوَاحِدَةِ، وَلَهُ يَوْمَئِذٍ تِسْعُ نِسْوَةٍ.... আনাছ ইবনু মালিক ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে একেই ৰাতিত পর্যায়ক্রমে তেখেতৰ স্ত্রীসকলৰ লগত মিলিত হৈছিল। তেতিয়া তেখেতৰ নগৰাকী স্ত্রী আছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৬৮; মুছলিম ৩/৬, হাদীছ নং ৩০৯, আহমাদ ১২৯২৪) (আ.প্ৰ. ২৭৫, ই.ফা. ২৮০)
285حَدَّثَنَا عَيَّاشٌ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، عَنْ بَكْرٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: لَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا جُنُبٌ، فَأَخَذَ بِيَدِي، فَمَشَيْتُ مَعَهُ حَتَّى قَعَدَ، فَانْسَلَلْتُ، فَأَتَيْتُ الرَّحْلَ، فَاغْتَسَلْتُ ثُمَّ جِئْتُ وَهُوَ قَاعِدٌ، فَقَالَ: «أَيْنَ كُنْتَ يَا أَبَا هِرٍّ»، فَقُلْتُ لَهُ، فَقَالَ: «سُبْحَانَ اللَّهِ يَا أَبَا هِرٍّ إِنَّ المُؤْمِنَ لاَ يَنْجُسُ.... আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ মোৰ লগত আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ সাক্ষাৎ হ’ল, তেতিয়া মই জুনুবী অৱস্থাত আছিলোঁ। তেখেতে মোৰ হাতত ধৰিলে, মই তেখেতৰ লগত গৈ থাকিলোঁ। অৱশেষত তেখেতে এঠাইত বহিল। তেতিয়া মই তাৰ পৰা আঁতৰি বাসস্থানত আহি গোছল কৰিলোঁ। পুনৰ তেখেতৰ ওচৰলৈ গৈ তেখেতেক বহা অৱস্থাতেই পালোঁ। তেখেতে সুধিলে; আবূ হুৰাইৰাহ! ক’ত আছিলা? মই তেখেতেক (ঘটনা) ক’লো। তেতিয়া তেখেতে ক’লেঃ ‘ছুবহানাল্লাহ! নিশ্চয় মু’মিন অপৱিত্র নহয়। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৮৩) (আ.প্ৰ. ২৭৬, ই.ফা. ২৭১)
পৰিচ্ছেদঃ ২৫. জুনুবী ব্যক্তিয়ে গোছলৰ পূৰ্বে অজু কৰি ঘৰত অৱস্থান কৰা।286حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا هِشَامٌ، وَشَيْبَانُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، قَالَ: سَأَلْتُ عَائِشَةَ "أَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْقُدُ وَهُوَ جُنُبٌ؟ قَالَتْ: نَعَمْ وَيَتَوَضَّأُ."... আবূ ছালামাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, মই ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাক সুধিলোঃ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে জানাবাতৰ অৱস্থাত শুইছিল নে? তেখেতে ক’লেঃ হয়, কিন্তু তেখেতে অজু কৰি লৈছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৮৮ দ্ৰষ্টব্য) (আ.প্ৰ. ২৭৭, ই.ফা. ২৮২)
পৰিচ্ছেদ: ২৬, জুনুবী অৱস্থাত টোপনি যোৱা।287حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ: حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الخَطَّابِ، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيَرْقُدُ أَحَدُنَا وَهُوَ جُنُبٌ؟ قَالَ: «نَعَمْ إِذَا تَوَضَّأَ أَحَدُكُمْ، فَلْيَرْقُدْ وَهُوَ جُنُبٌ.... ‘ওমৰ ইবনুল-খাত্তাব ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিতঃ তেখেতে আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামক প্ৰশ্ন কৰিলেঃ আমাৰ মাজৰ কোনোবাই জানাবাত অৱস্থাত শুব পাৰিবনে? তেখেতে ক’লেঃ হয়, অজু কৰি ললে জানাবাতৰ অৱস্থাতো শুব পাৰিব। (সংশ্লিষ্ট হাদীছসমূহঃ ২৮৯, ২৯০; মুছলিম ৩/৬, হাদীছ নং ৩০৬, আহমাদ ২৩০) (আ.প্ৰ. ২৭৮, ই.ফা. ২৮৩)
পৰিচ্ছেদ: ২৭, জুনুবী ব্যক্তিয়ে অজু কৰি শুব।288حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «إِذَا أَرَادَ أَنْ يَنَامَ، وَهُوَ جُنُبٌ، غَسَلَ فَرْجَهُ، وَتَوَضَّأَ لِلصَّلاَةِ.... ‘আইশ্বা ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহাৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে যেতিয়া জানাবাতৰ অৱস্থাত শুবলৈ ইচ্ছা কৰিছিল তেতিয়া তেখেতে লজ্জাস্থান ধুই ছালাতৰ অজুৰ দৰে অজু কৰি লৈছিল। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৮৬; মুছলিম ৩/৬, হাদীছ নং ৩০৫, আহমাদ ২৫৭০৪) (আ.প্ৰ. ২৭৯, ই.ফা. ২৮৪)
289حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ: حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: اسْتَفْتَى عُمَرُ النَّبِيَّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيَنَامُ أَحَدُنَا وَهُوَ جُنُبٌ؟ قَالَ: «نَعَمْ إِذَا تَوَضَّأَ.... আব্দুল্লাহ ইবনু ‘ওমৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ ‘ওমৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামক প্ৰশ্ন কৰিলেঃ আমাৰ মাজৰ কোনোবাই জুনুবী অৱস্থাত শুব পাৰিবনে? তেখেতে ক’লেঃ হয়, যদি সি অজু কৰি লয়। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৮৭) (আ.প্ৰ. ২৮০, ই.ফা. ২৮৫)
290حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ: ذَكَرَ عُمَرُ بْنُ الخَطَّابِ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ تُصِيبُهُ الجَنَابَةُ مِنَ اللَّيْلِ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ الله صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ «تَوَضَّأْ وَاغْسِلْ ذَكَرَكَ، ثُمَّ نَمْ.... আব্দুল্লাহ ইবনু ‘ওমৰ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, তেখেতে কৈছেঃ ‘ওমৰ ইবনুল খাত্তাব ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ ওচৰত উল্লেখ কৰিলে যে, ৰাতিৰ ভাগত গোছল ফৰজ হ’লে (তেতিয়া কি কৰিব লাগিব?) ৰাছূলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে তেখেতেক ক’লেঃ অজু কৰিবা, লজ্জাস্থান ধুই লবা তাৰ পিছত শুবা। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ২৮৭; মুছলিম ৩/২১, হাদীছ নং ৩৪৭, আহমাদ ৪৫৮) (আ.প্ৰ. ২৮১, ই.ফা. ২৮৬)
পৰিচ্ছেদ: ২৮, দুই লজ্জাস্থান পৰস্পৰ মিলিত হ’লে।291حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ فَضَالَةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا هِشَامٌ، ح وحَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الحَسَنِ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «إِذَا جَلَسَ بَيْنَ شُعَبِهَا الأَرْبَعِ، ثُمَّ جَهَدَهَا فَقَدْ وَجَبَ الغَسْلُ» تَابَعَهُ عَمْرُو بْنُ مَرْزُوقٍ، عَنْ شُعْبَةَ، مِثْلَهُ وَقَالَ مُوسَى: حَدَّثَنَا أَبَانُ، قَالَ: حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَخْبَرَنَا الحَسَنُ مِثْلَهُ.... আবূ হুৰাইৰাহ ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিত, নবী চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কৈছেঃ কোনো ব্যক্তিয়ে স্ত্রীৰ চাৰি শাখাৰ মাজত বহি তাইৰ লগত মিলিত হ’লে, তাৰ ওপৰত গোছল ওৱাজিব হৈ যায়। ‘আমৰ (ৰাহিমাহুল্লাহ)-এ শু’বাহ্‌ (ৰাহিমাহুল্লাহ)-ৰ সূত্রত অনুৰূপ হাদীছ বর্ণনা কৰিছে। আৰু মূছা ৰাহিমাহুল্লাহে হাছান [বাছৰী (ৰাহিমাহুল্লাহ)]-ৰ সূত্রতো অনুৰূপ বৰ্ণনা কৰিছে। (মুছলিম ৩/২২, হাদীছ নং ৩৪৮, আহমাদ ৮৫৮২) (আ.প্ৰ. ২৮২, ই.ফা. ২৮৭)
পৰিচ্ছেদ: ২৯, স্ত্ৰী-অঙ্গৰ পৰা কিবা লাগিলে ধুই পেলোৱা।292حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الوَارِثِ، عَنِ الحُسَيْنِ، قَالَ: يَحْيَى، وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ زَيْدَ بْنَ خَالِدٍ الجُهَنِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَأَلَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ فَقَالَ: أَرَأَيْتَ إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ امْرَأَتَهُ فَلَمْ يُمْنِ؟ قَالَ: عُثْمَانُ: «يَتَوَضَّأُ كَمَا يَتَوَضَّأُ لِلصَّلاَةِ وَيَغْسِلُ ذَكَرَهُ» قَالَ عُثْمَانُ: سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ، وَالزُّبَيْرَ بْنَ العَوَّامِ، وَطَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ، وَأُبَيَّ بْنَ كَعْبٍ - رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ - فَأَمَرُوهُ بِذَلِكَ. قَالَ: يَحْيَى، وَأَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا أَيُّوبَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.... যায়েদ ইবনু খালিদ আল-জুহানী (ৰাহিমাহুল্লাহ)-ৰ পৰা বর্ণিত; তেখেতে ‘উছমান ইবনু ‘আফফান ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুক প্ৰশ্ন কৰিলেঃ স্বামী-স্ত্রীয়ে মিলিত হ’লে যদি মনি (বীৰ্য) বাহিৰ নহয় (তেতিয়া কি কৰিব)? ‘উছমান ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে ক’লেঃ ছালাতৰ অজুৰ দৰে অজু কৰিব আৰু লজ্জাস্থান ধুই লব। ‘উছমান ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে কৈছেঃ মই এইটো আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ পৰা শুনিছোঁ। ইয়াৰ পিছত ‘আলী ইবনু আবি তালিব, যুবায়ৰ ইবনুল-আওৱাম, ত্বলহা ইবনু ‘উবাইদুল্লাহ আৰু উবাই ইবনু কা‘ব ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুমক প্ৰশ্ন কৰিছিলোঃ তেওঁলোক আটায়ে সেই একেই উত্তৰ দিছিল। আন এটা সূত্ৰত আছে, আবূ আইয়্যুব ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৱে এই কথা আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামৰ পৰা শুনিছে। (সংশ্লিষ্ট হাদীছঃ ১৭৯) (আ.প্ৰ. ২৮৩, ই.ফা. ২৮৮)
293حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، قَالَ: أَخْبَرَنِي أَبِي قَالَ: أَخْبَرَنِي أَبُو أَيُّوبَ، قَالَ: أَخْبَرَنِي أُبَيُّ بْنُ كَعْبٍ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ: إِذَا جَامَعَ الرَّجُلُ المَرْأَةَ فَلَمْ يُنْزِلْ؟ قَالَ: «يَغْسِلُ مَا مَسَّ المَرْأَةَ مِنْهُ، ثُمَّ يَتَوَضَّأُ وَيُصَلِّي» قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ: الغَسْلُ أَحْوَطُ، وَذَاكَ الآخِرُ، وَإِنَّمَا بَيَّنَّا لِاخْتِلاَفِهِمْ.২৯৩. .....উবাই ইবনু কা’ব ৰাদ্বিয়াল্লাহু আনহুৰ পৰা বর্ণিতঃ তেখেতে আল্লাহৰ ৰাছূল চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামক প্ৰশ্ন কৰিলেঃ হে আল্লাহৰ ৰাছূল! স্ত্রীৰ লগত মিলিত হ’লে যদি বীর্য বাহিৰ নহয় (তাৰ বিধান কি?) তেখেতে ক’লেঃ স্ত্রীৰ পৰা যি লাগিছে সেয়া ধুই লবা আৰু অজু কৰিবা তাৰ পিছত ছালাত আদায় কৰিবা। আবূ ‘আব্দুল্লাহ [বুখাৰী (ৰাহিমাহুল্লাহে)] কৈছেঃ গোছল কৰাই উত্তম আৰু সেইটোৱেই সর্বশেষ বিধান। মই এই শেষৰ হাদিছটো বর্ণনা কৰিছোঁ মতভেদ থকাৰ কাৰণে। কিন্তু পানী (গোছল) অধিক পৱিত্রকাৰী। [1] (মুছলিম ৩/২১, হাদীছ নং ৩৪৬, আহমাদ ২১১৪৫) (আ.প্ৰ. ২৮৪, ই.ফা. ২৮৯)

[1] এই বিধান পিছত ৰহিত হৈছে। স্ত্রী-সঙ্গম কৰাৰ কাৰণে গোছল ফৰজ হয়। এইটোৱেই সর্বসন্মত সিদ্ধান্ত।